Zasiłek macierzyński z ZUS (ZAM) składają osoby, dla których zasiłek macierzyński wypłaca ZUS bezpośrednio — a nie pracodawca. Dotyczy to przede wszystkim zleceniobiorców, przedsiębiorców prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą oraz pracowników małych firm (poniżej 20 ubezpieczonych). Wniosek ZAM jest standaryzowanym formularzem ZUS, obowiązującym od 19 marca 2025 r.
Kto dostaje zasiłek macierzyński bezpośrednio z ZUS?
Zasiłek macierzyński z ZUS (nie od pracodawcy) przysługuje trzem głównym grupom ubezpieczonych. Po pierwsze — zleceniobiorcom, którzy przystąpili do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego i opłacają składki. Po drugie — przedsiębiorcom prowadzącym JDG, pod warunkiem że podlegali ubezpieczeniu chorobowemu przez wymagany okres bez przerw. Po trzecie — pracownikom małych firm zatrudniających mniej niż 20 ubezpieczonych, gdzie obowiązki płatnika zasiłku przejmuje ZUS.
Prawo do zasiłku macierzyńskiego mają też ojciec lub inny członek rodziny, jeśli matka dziecka zrezygnuje z urlopu macierzyńskiego po odbyciu co najmniej 14 tygodni, umrze, zostanie hospitalizowana lub gdy matka nie jest objęta ubezpieczeniem. Wniosek ZAM składa wówczas ta osoba, która przejmuje opiekę nad dzieckiem.
Jak długo trwa zasiłek macierzyński?
Okres pobierania zasiłku macierzyńskiego wynika z Kodeksu pracy i zależy od liczby urodzonych dzieci oraz rodzaju wykorzystywanego urlopu. Przy jednym dziecku urlop macierzyński trwa 20 tygodni (100% zasiłku). Po nim można skorzystać z urlopu rodzicielskiego — do 32 tygodni (70% zasiłku), z których 9 tygodni jest zarezerwowanych wyłącznie dla drugiego rodzica i nie może być przeniesione.
| Rodzaj urlopu | Czas trwania | Wysokość zasiłku |
|---|---|---|
| Urlop macierzyński (1 dziecko) | 20 tygodni | 100% podstawy wymiaru |
| Urlop macierzyński (bliźnięta) | 31 tygodni | 100% podstawy wymiaru |
| Urlop macierzyński (trojaczki) | 33 tygodnie | 100% podstawy wymiaru |
| Urlop rodzicielski | 32 tygodnie | 70% podstawy wymiaru |
| Wniosek łączony (mac. + rodzicielski) | do 52 tygodni | 81,5% podstawy wymiaru |
| Urlop ojcowski | 2 tygodnie | 100% podstawy wymiaru |
Ile wynosi zasiłek macierzyński w 2026 roku?
Wysokość zasiłku macierzyńskiego zależy od podstawy wymiaru zasiłku, czyli średniej składki opłaconej za 12 miesięcy przed miesiącem porodu. Zasiłek to 100%, 81,5% lub 70% tej kwoty, pomniejszonej o 13,71% tytułem składek. Dla przedsiębiorcy opłacającego minimalne składki (ok. 5 200 zł miesięcznie podstawy) zasiłek wynosi ok. 4 490 zł netto miesięcznie.
Jakie dokumenty są potrzebne do wniosku ZAM?
Do wniosku o zasiłek macierzyński ZAM należy dołączyć kilka dokumentów potwierdzających prawo do świadczenia. Zestaw różni się nieznacznie w zależności od tytułu ubezpieczenia.
- Skrócony odpis aktu urodzenia dziecka (oryginał lub kopia potwierdzona za zgodność z oryginałem) — podstawowy dokument po porodzie
- Zaświadczenie lekarskie potwierdzające przewidywaną datę porodu — wymagane, jeśli składasz wniosek przed urodzeniem dziecka
- Formularz ZUS Z-3b (oświadczenie płatnika składek) — obowiązkowy dla zleceniobiorców i przedsiębiorców JDG; wypełniasz go sam jako płatnik
Jeśli chcesz złożyć też wniosek o becikowe (jednorazową zapomogę z tytułu urodzenia dziecka), pamiętaj, że to osobna procedura i osobny formularz — akt urodzenia będzie potrzebny do obu wniosków.
Gdzie złożyć wniosek ZAM?
Wniosek ZAM składasz do ZUS — Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a nie do urzędu pracy czy gminy. Masz trzy drogi złożenia wniosku:
Jak wypełnić wniosek ZAM krok po kroku?
Formularz ZAM składa się z sześciu sekcji. Pobierz go ze strony zus.pl, zapisz na dysku i otwórz w programie Adobe Reader (przeglądarka internetowa nie zapewni poprawnej walidacji formularza).
Po wypełnieniu drukujesz i podpisujesz wniosek, lub podpisujesz elektronicznie w PUE ZUS. Dołącz formularz Z-3b (jeśli jesteś przedsiębiorcą lub zleceniobiorcą) oraz odpis aktu urodzenia.
Najczęstsze błędy przy składaniu wniosku ZAM
- Brak Z-3b — dla JDG i zleceniobiorców ten dokument jest obowiązkowy; bez niego ZUS nie ustali podstawy wymiaru
- Niepoświadczona kopia aktu urodzenia — kopia musi być potwierdzona za zgodność z oryginałem
- Brak numeru konta bankowego — bez konta ZUS nie przeleje zasiłku
- Przerwa w ubezpieczeniu chorobowym — każda przerwa może pozbawić prawa do zasiłku; sprawdź ciągłość przed porodem
Jeśli ZUS wyda decyzję odmowną, masz prawo złożyć odwołanie od decyzji ZUS do sądu pracy w ciągu 30 dni od doręczenia.
Jeśli chcesz, żeby inna osoba kontaktowała się z ZUS w Twoim imieniu, złóż wcześniej pełnomocnictwo ZUS — formularz PEL lub PEL-Z.
Najczęściej zadawane pytania
Czy przedsiębiorca (JDG) może dostać zasiłek macierzyński z ZUS?
Tak. Warunek to podleganie dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu i opłacanie składek bez przerw przez wymagany okres. Wniosek ZAM składasz bezpośrednio do ZUS, dołączasz formularz Z-3b i odpis aktu urodzenia dziecka. Zasiłek wynosi 100% lub 81,5% podstawy wymiaru — liczonej od Twoich składek z ostatnich 12 miesięcy.
Kiedy muszę złożyć wniosek ZAM?
Najpóźniej w ciągu 6 miesięcy od urodzenia dziecka — po tym czasie prawo do zasiłku wygasa. Jeśli chcesz wybrać wariant uśredniony (81,5% przez cały okres urlopów), wniosek ZAM musisz złożyć w ciągu 21 dni od porodu. Wniosek można też złożyć jeszcze przed porodem z zaświadczeniem lekarskim.
Czym różni się zasiłek 81,5% od wariantu 100%+70%?
W wariancie uśrednionym (81,5%) przez cały okres — zarówno urlopu macierzyńskiego (20 tyg.), jak i rodzicielskiego (do 32 tyg.) — otrzymujesz tę samą stawkę. W wariancie rozdzielonym dostajesz 100% przez 20 tygodni urlopu macierzyńskiego, a potem 70% przez urlop rodzicielski. Matematycznie sumy są podobne, ale wariant 81,5% daje wyższe świadczenie w trakcie urlopu rodzicielskiego.
Czy zleceniobiorca dostaje zasiłek od pracodawcy czy z ZUS?
Zleceniobiorca zawsze dostaje zasiłek macierzyński bezpośrednio z ZUS — nie od zleceniodawcy. Wniosek ZAM składasz do ZUS, nie do zleceniodawcy. To samo dotyczy pracowników firm zatrudniających mniej niż 20 ubezpieczonych.
Co to jest formularz Z-3b i kto go wypełnia?
Z-3b to „Oświadczenie płatnika składek" zawierające informacje o okolicznościach mających wpływ na prawo do zasiłku. Dla przedsiębiorcy JDG i zleceniobiorcy — sam wypełniasz ten formularz jako jednoczesny płatnik i ubezpieczony. Dla pracownika — wypełnia go pracodawca. Bez Z-3b ZUS nie może obliczyć i wypłacić zasiłku.
Ile trwa wypłata zasiłku po złożeniu wniosku ZAM?
ZUS ma 30 dni na wydanie decyzji i wypłatę zasiłku od momentu złożenia kompletnego wniosku z wszystkimi dokumentami. W praktyce, przy kompletnym wniosku złożonym przez PUE ZUS, wypłata następuje często szybciej — w ciągu 2–3 tygodni.
Czy mogę złożyć wniosek ZAM przez internet?
Tak. Przez portal PUE ZUS (pue.zus.pl) możesz złożyć wniosek ZAM elektronicznie, załączając skany wymaganych dokumentów. Potrzebujesz aktywnego konta na PUE ZUS, które możesz założyć z dowodem osobistym przez portal lub osobiście w oddziale ZUS.
Podstawa prawna i źródła
Zasiłek macierzyński reguluje ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. z 2023 r. poz. 792 ze zm.) — w szczególności art. 29–31b określające prawo, wysokość i terminy zasiłku. Wymiary urlopów macierzyńskiego i rodzicielskiego wynikają z art. 180–183 Kodeksu pracy (Dz.U. z 2023 r. poz. 1465 ze zm.).
Oficjalny formularz ZAM (aktualizacja: 19 marca 2025 r.) dostępny jest na stronie zus.pl w sekcji Wzory formularzy → Zasiłki → Zasiłek macierzyński. Wniosek można złożyć osobiście w oddziale ZUS, pocztą lub przez PUE ZUS. Szczegółowe informacje: zus.pl — zasiłek macierzyński.